در طول تاریخ همواره ویژگی های مشترک بسیاری بین دو کشور ایران و ترکیه وجود داشته است که از اهم آنها میتوان به وجود همسویی فرهنگی بین این دو کشور اشاره کرد. این عامل خود به لحاظ باورها و اعتقادات، نقاط عطفی را بین آنها ایجاد کرده است که به نوع روابط شان با اسرائیل، روسیه و کشورهای غربی شکل تازه ای میدهد. البته تحولات عراق، عامل مهم دیگری است که در ایجاد احساس قرابت این دو کشور نقش دارد.
ایران و ترکیه همچنین از موقعیت خاص استراتژیکی در منطقه برخوردارند که این موقعیت نشات گرفته از وضعیت جغرافیایی آنها است. به گونهای که ایران، پل ارتباطی ترکیه به شرق و ترکیه پل ارتباطی ایران به غرب را شکل میدهد.
اما آنچه که طی سالهای اخیر موجب نزدیکی بیشتر این دو کشور شده، تحولات داخلی، منطقهای و بینالمللی است که در هر یک از آنها رخ داده و موجب شده که کشورهای فوق بیش از پیش به هم نزدیک شوند. از پیامدهای این نزدیکی، ارتباط متقابل آنها و فراهم شدن زمینههای همکاریشان با یکدیگر است. در واقع از طریق این ارتباط متقابل، هر یک از آنها فرصتهای خود را با دیگری به اشتراک گذاشته و از آن بهرهمند می شوند.
رفتارهای سیاسی که ترکیه در چند دهه گذشته و در سطح بینالمللی انجام داد، گاهی موجب شد برخی کشورها که هیچ تناسب و همگرایی با کشورمان نداشتند، به ما نزدیک و یا از ما دور شوند.بعد ها و به تدریج با روی کار آمدن دولتهای مردمی و اسلام گرا در ترکیه شرایطی فراهم شد که غرب سلطهگر و اسرائیل غاصب همواره از ظرفیتهای فرهنگی این کشور نگران باشند.
طی مذاکرات اخیر ایران و ترکیه، شاهد همکاریهای وسیع آنها در زمینه اقتصادی هستیم که از اهم آنها میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
شرکتهای ترکیه در ایران به لحاظ سرمایهگذاری رتبه اول را در اختیار دارند. البته ایران نیز توانسته فرصتهای مناسب سرمایه گذاری را برای این شرکتها فراهم کند. برای مثال به تازگی شاهد تعاملات مشترک دو کشور در زمینه صنعت خودروسازی و ساخت خودروی مشترک بوده ایم. همچنین فعالیت مشترک در زمینه صنعت ساختمان که چندی پیش با حضور تجار تومسياد و اوسياد صورت گرفت. سرمایه گذاری ترکیه در پروژه پارس جنوبی مورد دیگری است که تاثیر مثبتی بر روابط بین این دو کشور دارد و به انتقال گاز ایران به اروپا و سایر نقاط جهان کمک می کند. در نتیجه روابط آنها در زمینه انرژی و منابع، تاثیرات مثبتی را در بخش صادرات به دنبال خواهد داشت و فراهم کننده زمینه و شرایط مطلوبی برای صادرات ایران است.
توریسم و گردشگری در اقتصاد جهانی از اهمیت بالایی برخوردار است و یکی از منابع مهم درآمدهای ارزی برای جوامع پیشرفته و همچنین کشورهای در حال توسعه محسوب میشود؛ به نحوی که بخش بزرگی از برنامهریزیها و سرمایهگذاریها در جهان فعلی را به خود اختصاص داده است. همچنین این صنعت دارای ابعاد گوناگون و پیچیده ای است که اگر به صورتی جامع نگریسته شود، میتواند رشد و پایداری در زمینههای اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی را به ارمغان آورد. با توجه به موارد گفته شده، همانطور که مشخص است، ترکیه به دلایل گوناگون اعم از موقعیت جغرافیایی و قوی بودن در صنعت تولید پوشاک و... در صنعت گردشگری و توریسم از جایگاه ویژه و خاصی برخوردار است و این خود میتواند فراهمکننده زمینههای همکاری بسیاری برای ایران باشد و به دنبال آن فرصتهایی را به لحاظ اقتصادی برای هر دو کشور رقم بزند.
با توجه به آنچه گفته شد، ارتباطات و تعاملات متقابل بین دو کشور ترکیه و ایران موجب شده تا هر یک از آنها از فرصتهای دیگری بهره مند شوند و زمینه های همکاری بسیاری در ابعاد گوناگون برایشان ایجاد شود. هر چند که این زمینهها بیشتر بعد اقتصادی دارند، اما پرواضح است که توسعه اقتصادی اساساً فراهمکننده شرایط و زیرساخت های لازم برای توسعه این جوامع در سایر ابعاد اعم از سیاسی و فرهنگی است. این تاثیرگذاری به گونه ای است که به خنثیسازی تحریم هایی انجامیده که طی سال های اخیر از سوی کشورهای غربی بر جامعه ایران تحمیل شده است.
به نظر میرسد فرصتهای متقابل، امکان همپوشانی اقتصادی را در بازارهای جهانی فراهم می سازد و از این طریق هر دو کشور میتوانند خلاهای اقتصادی خود را با توسعه همکاری رفع کنند. مهمتر آنکه ارتباط نزدیکتر میتواند، توسعه فرهنگی بهتری را در منطقه پدیدار سازد.
در عین حال، نباید از نظر دور داشت که ترکیه مایل است در سطح جهانی حضور گستردهتری داشته باشد و منافع بیشتری را در مسائل اقتصادی برای خود رقم بزند. همچنین از فرصتهای منطقه و جمهوری اسلامی بهره ببرد. لازم است که مسئولین و دست اندرکاران سیاست خارجی و اقتصادی دولت و همچنین بخش خصوصی، کنشگری خود را ناظر بر منافع مسلم جمهوری اسلامی در منطقه و جهان ببینند و در مراودات خود در ابعاد سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، بر مبنای تعامل برد_ برد رفتار کنند.
ایران و ترکیه همچنین از موقعیت خاص استراتژیکی در منطقه برخوردارند که این موقعیت نشات گرفته از وضعیت جغرافیایی آنها است. به گونهای که ایران، پل ارتباطی ترکیه به شرق و ترکیه پل ارتباطی ایران به غرب را شکل میدهد.
اما آنچه که طی سالهای اخیر موجب نزدیکی بیشتر این دو کشور شده، تحولات داخلی، منطقهای و بینالمللی است که در هر یک از آنها رخ داده و موجب شده که کشورهای فوق بیش از پیش به هم نزدیک شوند. از پیامدهای این نزدیکی، ارتباط متقابل آنها و فراهم شدن زمینههای همکاریشان با یکدیگر است. در واقع از طریق این ارتباط متقابل، هر یک از آنها فرصتهای خود را با دیگری به اشتراک گذاشته و از آن بهرهمند می شوند.
رفتارهای سیاسی که ترکیه در چند دهه گذشته و در سطح بینالمللی انجام داد، گاهی موجب شد برخی کشورها که هیچ تناسب و همگرایی با کشورمان نداشتند، به ما نزدیک و یا از ما دور شوند.بعد ها و به تدریج با روی کار آمدن دولتهای مردمی و اسلام گرا در ترکیه شرایطی فراهم شد که غرب سلطهگر و اسرائیل غاصب همواره از ظرفیتهای فرهنگی این کشور نگران باشند.
طی مذاکرات اخیر ایران و ترکیه، شاهد همکاریهای وسیع آنها در زمینه اقتصادی هستیم که از اهم آنها میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:
شرکتهای ترکیه در ایران به لحاظ سرمایهگذاری رتبه اول را در اختیار دارند. البته ایران نیز توانسته فرصتهای مناسب سرمایه گذاری را برای این شرکتها فراهم کند. برای مثال به تازگی شاهد تعاملات مشترک دو کشور در زمینه صنعت خودروسازی و ساخت خودروی مشترک بوده ایم. همچنین فعالیت مشترک در زمینه صنعت ساختمان که چندی پیش با حضور تجار تومسياد و اوسياد صورت گرفت. سرمایه گذاری ترکیه در پروژه پارس جنوبی مورد دیگری است که تاثیر مثبتی بر روابط بین این دو کشور دارد و به انتقال گاز ایران به اروپا و سایر نقاط جهان کمک می کند. در نتیجه روابط آنها در زمینه انرژی و منابع، تاثیرات مثبتی را در بخش صادرات به دنبال خواهد داشت و فراهم کننده زمینه و شرایط مطلوبی برای صادرات ایران است.
توریسم و گردشگری در اقتصاد جهانی از اهمیت بالایی برخوردار است و یکی از منابع مهم درآمدهای ارزی برای جوامع پیشرفته و همچنین کشورهای در حال توسعه محسوب میشود؛ به نحوی که بخش بزرگی از برنامهریزیها و سرمایهگذاریها در جهان فعلی را به خود اختصاص داده است. همچنین این صنعت دارای ابعاد گوناگون و پیچیده ای است که اگر به صورتی جامع نگریسته شود، میتواند رشد و پایداری در زمینههای اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی را به ارمغان آورد. با توجه به موارد گفته شده، همانطور که مشخص است، ترکیه به دلایل گوناگون اعم از موقعیت جغرافیایی و قوی بودن در صنعت تولید پوشاک و... در صنعت گردشگری و توریسم از جایگاه ویژه و خاصی برخوردار است و این خود میتواند فراهمکننده زمینههای همکاری بسیاری برای ایران باشد و به دنبال آن فرصتهایی را به لحاظ اقتصادی برای هر دو کشور رقم بزند.
با توجه به آنچه گفته شد، ارتباطات و تعاملات متقابل بین دو کشور ترکیه و ایران موجب شده تا هر یک از آنها از فرصتهای دیگری بهره مند شوند و زمینه های همکاری بسیاری در ابعاد گوناگون برایشان ایجاد شود. هر چند که این زمینهها بیشتر بعد اقتصادی دارند، اما پرواضح است که توسعه اقتصادی اساساً فراهمکننده شرایط و زیرساخت های لازم برای توسعه این جوامع در سایر ابعاد اعم از سیاسی و فرهنگی است. این تاثیرگذاری به گونه ای است که به خنثیسازی تحریم هایی انجامیده که طی سال های اخیر از سوی کشورهای غربی بر جامعه ایران تحمیل شده است.
به نظر میرسد فرصتهای متقابل، امکان همپوشانی اقتصادی را در بازارهای جهانی فراهم می سازد و از این طریق هر دو کشور میتوانند خلاهای اقتصادی خود را با توسعه همکاری رفع کنند. مهمتر آنکه ارتباط نزدیکتر میتواند، توسعه فرهنگی بهتری را در منطقه پدیدار سازد.
در عین حال، نباید از نظر دور داشت که ترکیه مایل است در سطح جهانی حضور گستردهتری داشته باشد و منافع بیشتری را در مسائل اقتصادی برای خود رقم بزند. همچنین از فرصتهای منطقه و جمهوری اسلامی بهره ببرد. لازم است که مسئولین و دست اندرکاران سیاست خارجی و اقتصادی دولت و همچنین بخش خصوصی، کنشگری خود را ناظر بر منافع مسلم جمهوری اسلامی در منطقه و جهان ببینند و در مراودات خود در ابعاد سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، بر مبنای تعامل برد_ برد رفتار کنند.
